दसैँ–तिहारमा मासु र मिठाईको मात्रा मिलाएर खाने, मदिराबाट टाढा रहने, स्वच्छ खानेकुरा छनोट गर्ने र नियमित शारीरिक गतिविधि कायम राख्ने बानीले स्वास्थ्यसम्बन्धी जोखिम कम गर्न मद्दत गर्छ। चाडपर्वमा खानपानको सन्तुलन बिग्रँदा अपच, अम्लपित्त, झाडापखाला तथा खाद्य विषाक्तताजस्ता समस्या देखिन सक्छन्। त्यसैले स्वादसँगै स्वास्थ्यलाई पनि प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ।
दसैँ–तिहार नेपालीका प्रमुख चाडपर्व हुन्। यी पर्वमा परिवार, आफन्त र इष्टमित्र भेला भएर खुसी साटासाट गर्ने, मीठा परिकार खाने र रमाइलो गर्ने चलन छ। दसैँमा मासुका परिकार तथा तिहारमा मिठाई, सेलरोटी र अन्य गुलिया परिकारको सेवन बढी हुन्छ। भेटघाट र भोजभतेरमा कतिपयले मदिरासमेत सेवन गर्छन्। तर, पर्वको रमाइलोमा खानपानको मात्रा, गुणस्तर र स्वच्छतालाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन।
मासु पौष्टिक भए पनि मात्रा मिलाऔँ
मासु प्रोटिन, आइरन, जिंक तथा भिटामिन बी समूहका पोषक तत्त्वको स्रोत हो। तर, पौष्टिक हुन्छ भन्दैमा आवश्यकताभन्दा बढी सेवन गर्नु उचित हुँदैन। विशेषगरी बोसोयुक्त मासु र धेरै तेलमा पकाइएका परिकारको अत्यधिक सेवनले स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। रातो तथा प्रशोधित मासुको नियमित अत्यधिक सेवनले मुटुसम्बन्धी रोगलगायत केही स्वास्थ्य समस्याको जोखिम बढाउन सक्छ।
मासु खाँदा बोसो कम भएको मासु छनोट गर्ने, तेलको मात्रा घटाउने र एकैपटक धेरै नखाने बानी अपनाउनुपर्छ। मासुसँगै हरियो सागसब्जी, फलफूल र रेसायुक्त खानेकुरा खानुपर्छ। मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मिर्गौला तथा मुटुसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिले आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
स्वस्थ र स्वच्छ मासु छनोट गरौँ
मासु खरिद गर्दा ताजा, सफा र स्वच्छ अवस्थामा राखिएको मासु छनोट गर्नुपर्छ। असामान्य रङ, चिप्लोपन वा अप्रिय गन्ध भएको मासु किन्नु हुँदैन। सम्भव भएसम्म पशु वध गर्नुअघि स्वास्थ्य परीक्षण गराउनुपर्छ।
मासु तयार गर्दा सफा स्थान, स्वच्छ औजार र सफा पानी प्रयोग गर्नुपर्छ। काँचो र पकाएको मासु अलग राख्नुपर्छ तथा मासु भित्रसम्म राम्ररी पाक्ने गरी पकाउनुपर्छ। मासु तत्काल प्रयोग नगर्ने भए उचित तापक्रममा फ्रिजमा राख्नुपर्छ। यसले खाद्यजन्य सङ्क्रमणको जोखिम घटाउन मद्दत गर्छ।
मिठाई र गुलियो परिकार सीमित गरौँ
दसैँमा टीका र जमरासँगै मिठाई तथा तिहारमा सेलरोटी, लड्डु, बर्फी र अन्य गुलिया परिकार खाने चलन छ। यस्ता परिकार खानु स्वाभाविक भए पनि मात्रा र गुणस्तरमा ध्यान दिनुपर्छ। मिठाईमा चिनी, घिउ र तेलको मात्रा बढी हुन सक्छ। अत्यधिक सेवनले तौल बढ्ने, रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रण गर्न कठिन हुने तथा दाँतमा समस्या आउने जोखिम बढाउन सक्छ।
विशेषगरी मधुमेह भएका व्यक्तिले मिठाई सेवनमा थप सावधानी अपनाउनुपर्छ। एकैपटक धेरै खानुभन्दा थोरै मात्रामा सेवन गर्नु उपयुक्त हुन्छ। मिठाई खरिद गर्दा उत्पादन मिति, उपभोग गर्न मिल्ने अवधि र भण्डारणको अवस्था हेर्नुपर्छ। खुला, फोहोर वा झिँगा भन्किरहेको ठाउँमा राखिएका मिठाईबाट टाढा रहनुपर्छ।
मदिराबाट टाढा रहनु नै सुरक्षित
दसैँ–तिहारमा भेटघाट र भोजभतेरका क्रममा मदिरा सेवन गर्ने चलन पनि देखिन्छ। तर, मदिराले निर्णय गर्ने क्षमता, प्रतिक्रिया दिने गति र शरीरको सन्तुलनमा असर पार्छ। अत्यधिक सेवन गर्दा दुर्घटना, चोटपटक, बान्ता, शरीरमा पानीको कमी तथा गम्भीर अवस्थामा चेतना गुम्ने जोखिम हुन्छ।
लामो समयसम्म मदिरा सेवन गर्ने बानीले कलेजोसम्बन्धी रोग, उच्च रक्तचाप, मुटुसम्बन्धी समस्या तथा विभिन्न प्रकारका क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्छ। त्यसैले मदिरा सेवन नगर्नु नै स्वास्थ्यका लागि सबैभन्दा सुरक्षित विकल्प हो। मदिरा सेवन गरेपछि सवारीसाधन चलाउनु हुँदैन। गर्भवती महिला तथा कलेजोसम्बन्धी रोग भएका व्यक्तिले मदिराबाट पूर्ण रूपमा टाढा रहनुपर्छ।
खानपानको मात्रा र सरसफाइमा ध्यान दिऔँ
चाडपर्वमा बिहानदेखि बेलुकासम्म विभिन्न परिकार खाने चलन हुन्छ। लामो समय भोकै बसेर एकैपटक धेरै खाने बानीले अपच, पेट फुल्ने र असहजता निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले नियमित समयमा खाना खाने, मात्रा मिलाउने र पर्याप्त पानी पिउने गर्नुपर्छ। खाना खाएपछि हल्का हिँडडुल गर्ने तथा दैनिक शारीरिक गतिविधि कायम राख्ने बानी पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।
खाना पकाउनुअघि र खानुअघि साबुनपानीले हात धुनुपर्छ। पकाएको खाना लामो समय कोठाको तापक्रममा खुला राख्नु हुँदैन। बाँकी खाना छिटो चिस्याएर फ्रिजमा राख्ने र पुनः सेवन गर्दा राम्ररी तताउने गर्नुपर्छ। बिग्रिएको वा असामान्य गन्ध आएको खानेकुरा सेवन गर्नु हुँदैन।
स्वस्थ खानपानमै चाडपर्वको खुसी
दसैँ–तिहारको वास्तविक खुसी धेरै मासु, मिठाई वा मदिराको सेवनमा मात्र हुँदैन। परिवारसँगको आत्मीयता, आपसी सद्भाव र स्वस्थ जीवनशैली नै पर्वका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्। विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र दीर्घरोग भएका व्यक्तिको खानपानमा थप ध्यान दिनुपर्छ।
मासु र मिठाईको मात्रा मिलाउने, स्वच्छ खानेकुरा छनोट गर्ने, मदिराबाट टाढा रहने र नियमित शारीरिक गतिविधि अपनाउने हो भने चाडपर्वलाई अझ स्वस्थ र सुरक्षित बनाउन सकिन्छ। त्यसैले यस वर्षको दसैँ–तिहारमा स्वादसँगै स्वास्थ्यलाई पनि प्राथमिकता दिऔँ।
प्रतिकया दिनुहोस्