दशैं नेपालीहरूको महान् तथा प्रमुख चाड हो। यो पर्वले आपसी सद्भाव, प्रेम, एकता, पारिवारिक मिलन र सांस्कृतिक परम्परालाई प्रोत्साहन गर्दछ। दशैंको समयमा परिवार तथा आफन्तसँग भेटघाट गर्ने, मीठा परिकार खाने, टीका-जमरा लगाउने र आशीर्वाद आदानप्रदान गर्ने गरिन्छ।
तर, चाडपर्वको रमाइलोमा व्यस्त हुँदा हामीले आफ्नो स्वास्थ्य र सुरक्षालाई बेवास्ता गर्ने सम्भावना पनि हुन्छ। असन्तुलित खानपान, अत्यधिक मदिरा सेवन, शारीरिक निष्क्रियता तथा सवारी दुर्घटनाजस्ता समस्याले दशैंको खुसीमा बाधा पुर्याउन सक्छन्। त्यसैले दशैंलाई रमाइलोका साथै स्वस्थ, सुरक्षित र मर्यादित बनाउनु आवश्यक छ।
१. सन्तुलित तथा स्वस्थ खानपान
दशैंमा मासु, मिठाई, सेलरोटी तथा अन्य परिकारको सेवन बढी हुने गर्दछ। यस्ता खानेकुरा आवश्यकताभन्दा बढी खाँदा अपच, ग्यास्ट्रिक, मोटोपना, रक्तचाप वृद्धि तथा रगतमा चिनीको मात्रा बढ्ने समस्या हुन सक्छ।
स्वस्थ रहनका लागि सन्तुलित मात्रामा खाना खाने, हरियो सागसब्जी तथा फलफूलको सेवन बढाउने र अत्यधिक चिल्लो, पिरो, नुनिलो तथा गुलियो खानेकुराबाट बच्ने गर्नुपर्छ। मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मिर्गौला तथा अन्य दीर्घरोग भएका व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
२. खाद्य स्वच्छता र सरसफाइ
दूषित खाना तथा पानीको सेवनबाट झाडापखाला, फुड पोइजनिङ तथा अन्य संक्रामक रोगहरू लाग्न सक्छन्। त्यसैले खाना बनाउनुअघि र खानुअघि साबुनपानीले हात धुने, सफा पानी प्रयोग गर्ने, मासु राम्ररी पकाएर खाने र काँचो तथा पकाएको खाना छुट्टाछुट्टै राख्ने गर्नुपर्छ।
खाना सुरक्षित तरिकाले भण्डारण गर्ने तथा बासी, सडेगलेका र दूषित खानेकुराको सेवन नगर्ने बानीले खाद्यजन्य रोगबाट बच्न मद्दत गर्दछ।
३. मदिरा तथा सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहौँ
चाडपर्वका अवसरमा मदिरा सेवन गर्ने प्रवृत्ति बढ्न सक्छ। अत्यधिक मदिरा सेवनले कलेजोसम्बन्धी रोग, उच्च रक्तचाप, दुर्घटना तथा अन्य गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ। त्यस्तै, सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनले मुटुरोग, फोक्सोसम्बन्धी रोग तथा क्यान्सरको जोखिम बढाउँछ।स्वस्थ जीवनका लागि मदिरा तथा सुर्तीजन्य पदार्थबाट टाढा रहनुपर्छ। मदिरा सेवन गरेर सवारीसाधन चलाउनु हुँदैन।
४. शारीरिक व्यायाम र सक्रिय जीवनशैलीदशैंको समयमा नियमित व्यायाम तथा शारीरिक गतिविधि कम हुन सक्छ। तर, स्वस्थ रहन दैनिक हिँडडुल गर्ने, घरायसी काममा सक्रिय रहने तथा आफ्नो क्षमताअनुसार शारीरिक गतिविधि गर्ने बानी कायम राख्नुपर्छ।
नियमित शारीरिक गतिविधिले शरीरको तौल नियन्त्रण गर्न, पाचन प्रक्रिया सुधार गर्न तथा मधुमेह र मुटुरोगको जोखिम घटाउन सहयोग गर्दछ।
५. मानसिक स्वास्थ्यको ख्याल गरौँ
दशैं धेरैका लागि खुसीको अवसर भए पनि कतिपय व्यक्तिका लागि एक्लोपन, आर्थिक समस्या, पारिवारिक तनाव तथा भावनात्मक कठिनाइको समय पनि हुन सक्छ।
परिवारका सदस्यसँग समय बिताउने, एकअर्काको भावना बुझ्ने, अनावश्यक आर्थिक बोझ नलिने र आपसी सम्बन्धमा सम्मान तथा सद्भाव कायम राख्ने गर्नुपर्छ। दशैंको खुसी महँगा उपहार वा भव्य भोजमा मात्र निर्भर हुँदैन। माया, सद्भाव र आत्मीयता नै यसको वास्तविक सुन्दरता हो।
६. सवारी दुर्घटनाबाट बचौँ
दशैंमा घर फर्किने तथा घुमफिर गर्ने यात्रुहरूको संख्या बढ्ने भएकाले सवारी दुर्घटनाको जोखिम पनि बढ्न सक्छ। दुर्घटनाबाट बच्न ट्राफिक नियमको पालना गर्ने, मोटरसाइकल चलाउँदा हेल्मेट र चारपाङ्ग्रे सवारीमा सिट बेल्ट प्रयोग गर्ने तथा तीव्र गतिमा सवारी नचलाउने गर्नुपर्छ।
सवारी चलाउँदा मोबाइल फोन प्रयोग गर्नु हुँदैन र मदिरा सेवन गरेर सवारी चलाउनु हुँदैन। लामो यात्रामा आवश्यक विश्राम लिने तथा सुरक्षित यातायातका साधन प्रयोग गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ।
७. बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिकको विशेष हेरचाह
बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिकको स्वास्थ्य र सुरक्षामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। बालबालिकालाई आगो, पटाका, धारिलो वस्तु तथा औषधिबाट टाढा राख्नुपर्छ। ज्येष्ठ नागरिकले नियमित औषधि सेवन, सन्तुलित खानपान र आवश्यक स्वास्थ्य परीक्षणलाई निरन्तरता दिनुपर्छ।
कुनै पनि व्यक्तिमा गम्भीर स्वास्थ्य समस्या देखिएमा ढिलाइ नगरी नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नुपर्छ।
८. नियमित स्वास्थ्य सेवा नछोडौँ
चाडपर्वको समयमा पनि दीर्घरोग भएका व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि सेवन बन्द गर्नु हुँदैन। आवश्यक औषधि समयमै उपलब्ध हुने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ। आकस्मिक स्वास्थ्य समस्या उत्पन्न भएमा तुरुन्त स्वास्थ्य सेवा लिनुपर्छ।
रोगको रोकथाम, समयमै पहिचान र उचित उपचारका लागि स्वास्थ्य संस्था तथा प्रयोगशालाको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले स्वास्थ्यप्रति सचेत रहनु र आवश्यक स्वास्थ्य सेवा लिनु प्रत्येक नागरिकको जिम्मेवारी हो।
निष्कर्ष
दशैं विजय, आशा, एकता र नयाँ सुरुवातको प्रतीक हो। यसको वास्तविक महत्व परम्परा र रमाइलोमा मात्र सीमित नभई आफू, आफ्नो परिवार र समुदायको स्वास्थ्य तथा सुरक्षाको ख्याल राख्नुमा पनि निहित छ।यस दशैंमा स्वस्थ खानपान अपनाऔँ, व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिऔँ, शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यको ख्याल गरौँ, हानिकारक बानीबाट टाढा रहौँ र सुरक्षित यात्रालाई प्राथमिकता दिऔँ।
स्वस्थ नागरिक नै स्वस्थ समाजको आधार हो। त्यसैले यस दशैंमा स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिऔँ, सुरक्षित रहौँ र खुसी बाँडौँ। विजया दशमीको हार्दिक मंगलमय शुभकामना! स्वस्थ दशैं, सुरक्षित दशैं – सबैमा सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना।
प्रतिकया दिनुहोस्