आजको डिजिटल युगमा मानिस प्रविधिसँग नजिकिँदै गएको छ, तर आफ्नै परिवार र प्रियजनसँग भावनात्मक रूपमा टाढिँदै गएको अनुभव पनि बढ्दो छ।
हातमा मोबाइल, सामाजिक सञ्जालमा सयौँ साथी र निरन्तर सन्देशको ओहोरदोहोर हुँदाहुँदै पनि मानिसले एक्लोपन महसुस गर्न सक्छ। यस्तो अवस्थाले मानसिक स्वास्थ्य, पारिवारिक सम्बन्ध र व्यक्तिगत खुसीमा प्रभाव पार्न सक्छ।
डिजिटल लत र मानसिक तनाव
मोबाइल, टिकटक, रिल्स र सामाजिक सञ्जालमा लामो समय बिताउँदा मानिसको निद्रा, एकाग्रता र दैनिक जीवन प्रभावित हुन सक्छ। अरूको जीवनसँग आफ्नो तुलना गर्ने, निरन्तर प्रतिक्रिया र प्रशंसा खोज्ने तथा सन्देशको जवाफ ढिलो आउँदा चिन्ता गर्ने बानीले मानसिक तनाव बढाउन सक्छ। प्रविधिको प्रयोग आवश्यक भए पनि त्यसमा सन्तुलन कायम गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।
देखावटी खुसी र भित्री पीडा
सामाजिक सञ्जालमा देखिने हाँसो, घुमफिर र खुसीका तस्बिरले कसैको वास्तविक जीवन र मानसिक अवस्थाको पूर्ण चित्र प्रस्तुत गर्दैनन्। अरूको जीवन हेरेर आफूलाई कमजोर, असफल वा कम महत्त्वपूर्ण ठान्दा आत्मसम्मानमा असर पर्न सक्छ।
त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा देखिएको जीवनसँग आफ्नो वास्तविक जीवन तुलना गर्नु उचित हुँदैन।
परिवारभित्रै बढ्दो एक्लोपन
एउटै कोठामा बसेका परिवारका सदस्य पनि मोबाइलमा व्यस्त हुँदा आपसी कुराकानी र भावनात्मक निकटता घट्न सक्छ। श्रीमान्–श्रीमती, अभिभावक र छोराछोरीबीच मनका कुरा साट्ने समय कम हुँदै जाँदा गलत बुझाइ र दूरी बढ्न सक्छ।
परिवारमा खुलेर कुरा गर्ने, एकअर्काको कुरा ध्यानपूर्वक सुन्ने र सँगै समय बिताउने बानीले मानसिक शान्ति र सम्बन्ध दुवैलाई बलियो बनाउन मद्दत गर्छ।
शंका, असुरक्षा र मानसिक दबाब
सामाजिक सञ्जालमा कसले कसलाई सन्देश पठायो, कसको तस्बिरमा प्रतिक्रिया दियो वा किन जवाफ दिएन भन्ने विषयले सम्बन्धमा शंका र तनाव उत्पन्न गर्न सक्छ।
निरन्तर निगरानी र अनावश्यक शंकाले विश्वास कमजोर बनाउन सक्छ। स्वस्थ सम्बन्धका लागि आरोप लगाउनुभन्दा खुलेर संवाद गर्नु, व्यक्तिगत गोपनीयताको सम्मान गर्नु र आपसी विश्वास कायम गर्नु आवश्यक छ।
मानसिक स्वास्थ्यका लागि डिजिटल सन्तुलन
डिजिटल प्रविधि आफैँमा समस्या होइन; यसको असन्तुलित प्रयोग चुनौती बन्न सक्छ। दैनिक जीवनमा मोबाइल प्रयोगको समय निर्धारण गर्ने, सुत्नुअघि स्क्रिनबाट टाढा रहने, परिवारसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्ने, शारीरिक गतिविधि बढाउने र आफ्ना भावना विश्वासिलो व्यक्तिसँग साट्ने बानी उपयोगी हुन्छ।
एक्लोपन, निराशा, चिन्ता वा निद्रासम्बन्धी समस्या लामो समयसम्म रहिरहेमा स्वास्थ्यकर्मी वा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु उचित हुन्छ।
निष्कर्ष
मानसिक स्वास्थ्य स्वस्थ जीवनको आधार हो। सम्बन्ध टिकाउन सामाजिक सञ्जालमा देखिने खुसीभन्दा वास्तविक जीवनमा दिइने समय, सम्मान, विश्वास र भावनात्मक साथ महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
मोबाइलले संसारसँग जोड्न सक्छ, तर मनको कुरा बुझ्ने काम मानवीय संवादले गर्छ। त्यसैले प्रविधिलाई जीवनको सहयोगी बनाऔँ, सम्बन्धको विकल्प होइन। सबैको जय होस्।
सृजना पोखरेल,
ल्याब टेक्निसियन जिरी अस्पताल, दोलखा
प्रतिकया दिनुहोस्